Iłża

Miasto gminne nad rzeką Iłżanką w południowej części województwa mazowieckiego. Oddalone od Radomia ok. 30 km. Liczy około 5,5 tysiąca mieszkańców.W latach 1975 – 1998 miasto należało administracyjnie do województwa radomskiego. Przez miasto przebiega droga krajowa nr 9.

W XI wieku Iłża iistniała jako osada z grodziskiem drewniano - ziemnym. Od XII wieku do XVIII wieku własność biskupów krakowskich. W 1294 roku lokacja miasta na prawie niemieckim. W XV wieku rozwinęło się rzemiosło metalurgiczne, a w XVI wieku ośrodek rzemiosła garncarskiego. Z Iłżą w latach 1915-1936 związany był poeta Bolesław Leśmian. Po II wojnie światowej działał tu Adam Bednarczyk, regionalista, muzealnik i piewca Iłży.

W XIV w i później miasto typowo obronne. Iłża istniała już w okresie wczesnośredniowiecznym, a prawa miejskie uzyskała w 1239 r. Od XIII wieku była siedzibą biskupów krakowskich. Na górze zwanej „zamkową” w XII w. wzniesiono drewnianą budowlę obronną. W latach 1326 – 1347 biskup krakowski Jan Grot zbudował warowny, murowany gotycki zamek, rozbudowany w późniejszych latach XIV w. Dziś możemy oglądać ruiny gotyckiej warowni z basztą, z której można podziwiać malownicze widoki.

Na terenie miasta i okolic zlokalizowane są liczne zabytki, m.in.: gotycki Kościół Farny, Fabryka Sunderlanda, piec garncarski, Kościół pod wezwaniem Świętego Ducha, budynek Muzeum Regionalnego w Iłży, zabytkowy układ urbanistyczny najstarszej części miasta, zachowany głównie w rejonie rynku. Ciekawym obiektem jest grodzisko położone na skraju miasta, przy szosie do Chwałowic, w pobliżu starego cmentarza i nazywane "Kopcem Tatarskim" oraz "Okopami Szwedzkimi" jest to pozostałość po XII-wiecznym, a może nawet starszym grodzie, który dał początek Iłży. W okolicy grodziska znajduje się cmentarzysko neolityczne. Na jego terenie wciąż trwają prace archeologiczno-odkrywkowe.

Bogate tradycje garncarskie Iłży i okolic prezentowane są w Muzeum Regionalnym w zabytkowym budynku dawnego szpitala Św. Ducha z 1754 r., które zajmuje się także ekspozycją najciekawszych eksponatów i pamiątek związanych z Iłżą, a także organizowaniem wystaw tematycznych.