Miasto Kazimierzowskie

To, co możemy zobaczyć obecnie to tylko zachowany fragment potężnych fortyfikacji, jakimi w połowie XIV wieku Kazimierz Wielki obwarował nowy Radom, dzisiejsze Miasto Kazimierzowskie. Stary Radom (Stare Miasto) nie spełniał ówczesnych wymogów obronnych, dlatego król podjął decyzję o budowie nowego miasta. Mury miejskie biegły na długości 1100 m, miały ponad 20 baszt, a wjazdu w ich obręb strzegły trzy bramy: Krakowska, Lubelska i Piotrkowska. Dodatkowo miasto otoczone było fosą, do której wodę dostarczał, dzisiaj wyschnięty, Potok Południowy. Fortyfikacje wyburzono na początku XIX wieku, wówczas zasypano też fosę. Najlepiej zachowany odcinek murów przy ul. Wałowej zawiera m.in. niewysoką, prostokątną basztę oraz fundamenty i fragment ściany Bramy Krakowskiej.

Plac Rynku wytyczono na planie prostokąta, z którego wybiega dziewięć ulic. Przez wieki tętnił życiem tu skupiało się życie. Po powstaniu nowego Centrum w rejonie ulicy Żeromskiego stracił na znaczeniu, ale i tu nie brakuje atrakcji turystycznych dla osób o różnych gustach

Zespół budynków Kolegium Pijarów, które w Radomiu funkcjonowało już XVII w., został wzniesiony w XVIII–XIX w., częściowo według projektu Antonio Solariego. Od dziedzińca można zobaczyć także nawę dawnego kościoła pijarów – św. Jana Kantego. Jednym z nauczycieli był tu Franciszek Ksawery Dmochowski – działacz Kuźnicy Kołłątajowskiej. Rząd carski zamknął szkołę, z czasem przekształcając je w Gimnazjum Gubernialne Radomskie, które ukończyło wielu wybitnych Polaków, w tym Mieczysław Ledóchowski, Tytus Chałubiński i Jacek Malczewski. Zespół popijarski mieści obecnie Muzeum im. Jacka Malczewskiego.

 

 

Charakterystyczne w zabudowie radomskiego Rynku są dwie barokowe, szczytowo ustawione do placu kamieniczki – Dom Gąski i Dom Esterki. Kamieniczka pod nr 5 niesłusznie zwana jest Domem Esterki, gdyż z ukochaną Kazimierza Wielkiego nie miała nic wspólnego, chociażby dlatego, że powstała w XVII w. Budynek został zniszczony w czasie II wojny światowej i odbudowany w latach 50-tych XX wieku. Kamieniczka pod numerem 4 to Dom Adama Gąski – piekarza i rajcy miejskiego Adama Gąski, który mieszkał tu w XVII w. W roku 1656 w budynku kwaterował król szwedzki Karol Gustaw. Obie kamienice mieszczą dziś Muzeum Sztuki Współczesnej.

 

 

Neorenesansowy Ratusz z niewysoką, kwadratową wieżą i boniowanymi ścianami architekturą zdecydowanie bardziej przypomina pałace włoskiej Toskanii niż innych polskich miast. A to głównie za sprawą włoskiego architekta Henryka Marconiego, który go zaprojektował. Budowlę postawiono w 1848 r. w miejscu trzech kamieniczek. Dawny ratusz z czasów Kazimierza Wielkiego stał w środkowej części Rynku. Rozebrano go na początku XIX stulecia. Istniejący budynek ratusza aktualnie pełni siedzibę Archiwum Państwowego. Codziennie w samo południe z ratuszowej wieży rozlega się hejnał miejski, utwór skomponowany w XV wieku przez Mikołaja z Radomia, odtwarzany przez specjalnie zainstalowane urządzenie.


 

Na samym środku radomskiego Rynku stoi Pomnik Czynu Legionów, potocznie zwany Pomnikiem Legionisty. Odsłonięto go pierwotnie 10 sierpnia 1930 roku podczas IX Zjazdu Legionistów, w którym uczestniczył marszałek Józef Piłsudski. W 1940 r. pomnik zniszczyli hitlerowcy. Ponownego odsłonięcia dokonano 11 listopada 1998 roku w osiemdziesiątą rocznicę odzyskania przez Polskę niepodległości. „Radomski legionista” ma twarz skierowaną w kierunku fary, której wieżę widać już zza kamieniczek wschodniej pierzei Rynku.

 

 

 

 

Ulica Rwańska należy do najstarszych w naszym mieście. Poza Radomiem tylko w Piotrkowie Trybunalskim można zetknąć się z taką nazwą ulicy. Do dzisiaj trwają sporne dyskusje na temat pochodzenia nazwy tego głównego traktu Miasta Kazimierzowskiego. Prawdopodobnie jest ona związana z cmentarzem funkcjonującym już od średniowiecza przy kościele farnym usytuowanym przy Rwańskiej. Słowo rwy w dawnym języku polskim oznaczało groby. Dzisiaj zabudowę ulicy stanowią głównie XIX-wieczne kamienice.