Kościół i klasztor oo. bernardynów

Ceglany kościół i klasztor oo. bernardynów to jeden z najcenniejszych zabytków Radomia. Na teren kościoła prowadzi osiemnastowieczna brama z rzeźbą Chrystusa upadającego pod krzyżem. Bernardynów sprowadził do Radomia w 1468 roku król Kazimierz Jagiellończyk. Pierwotne, drewniane zabudowania zastąpiono na przełomie XV i XIV wieku murowanymi fundacji podczaszego koronnego i starosty radomskiego Dominika z Kazanowa. W czasie poprzedzającym powstanie styczniowe klasztor był głównym miejscem działalności patriotycznej w Radomiu, za co władze carskie ukarały go kasatą, a klasztor zamieniły na więzienie dla powstańców. Bernardyni powrócili do miasta dopiero w 1936 roku. W kościele i klasztorze bywało wielu królów polskich oraz sławnych Polaków. Gościli tu m.in. Kazimierz Pułaski, Tadeusz Kościuszko, książę Józef Poniatowski, Julian Ursyn Niemcewicz, Dionizy Czachowski. Zespół klasztorny w Radomiu należy do najlepiej zachowanych średniowiecznych założeń bernardyńskich w Polsce. Restaurację i niewielką rozbudowę kościoła przeprowadził w latach 1911-12 architekt Stefan Szyller. W kruchcie od strony zachodniej znajduje się późnogotycki portal z piaskowca. Na szczególna uwagę zasługuje wykonana w drewnie gotycka grupa Pasji w ołtarzu głównym: Chrystus Ukrzyżowany, Matka Boska Bolesna i św. Jana Ewangelista. Niewykluczone, że rzeźby powstały w warsztacie Wita Stwosza. Rokokowe ołtarze boczne pochodzą z drugiej połowy XVIII wieku. Wewnątrz kościoła można zobaczyć wiele epitafiów i płyt nagrobnych z rozmaitych epok. Do najcenniejszych należy wczesnobarokowe epitafium Wszebora Tymińskiego herbu Nałęcz. Kościół bernardynów słynie w mieście z pięknej, precyzyjnie wykonanej przez bernardynów, ruchomej szopki, którą można oglądać od Świąt Bożego Narodzenia do Święta Matki Boskiej Gromnicznej. Co roku jest ona wzbogacana o nowe postacie i elementy ruchome. Warto zajrzeć także do Kaplicy Matki Boskiej, która mieści się na prawo od prezbiterium. Można tu zobaczyć oryginalne stalle z początku XVI stulecia. Piękny jest też krużganek klasztorny i wirydarz (dziedziniec klasztorny). Niewielki budynek przylegający od południa do klasztoru z piramidalnym kominem to pochodzący z początku XVI wieku tzw. piekarnik. Mieściła się tu kuchnia klasztorna oraz warzelnia wosku. Jest to jedyny tego typu obiekt w kraju i jeden z nielicznych na świecie. Na przykościelnym cmentarzu znajdują się XIX-wieczne epitafia oraz terakotowe stacje Drogi Krzyżowej. Od strony ulicy Żeromskiego możemy zobaczyć figurę Matki Boskiej, pod którą w przededniu powstania styczniowego zbierały się tłumy Polaków śpiewających pieśni religijne i patriotyczne.